Cải cách thuế 2026: Xóa bỏ thuế khoán, nâng mức giảm trừ

1. Bối cảnh và định hướng của cải cách thuế 2026

Năm 2026 đánh dấu một cột mốc chiến lược trong lộ trình cải cách hệ thống thuế tại Việt Nam, phản ánh sự chuyển dịch tất yếu từ phương thức quản lý truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu số (data-driven governance). Sau giai đoạn 2023–2025 chịu ảnh hưởng nặng nề bởi lạm phát toàn cầu và biến động chi phí sinh hoạt, Chính phủ đã định hình lại khung chính sách nhằm cân bằng giữa mục tiêu nuôi dưỡng nguồn thu ngân sách và bảo đảm an sinh xã hội cho người dân tại các đô thị lớn.

Nghiên cứu của chuyên gia admin tại thuedoanhnghiep-guide cho thấy.

Theo các phân tích từ Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, áp lực từ chi phí nhà ở, giáo dục và y tế tại các trung tâm kinh tế trọng điểm như Hà Nội và TP.HCM đã tạo ra những khoảng cách lớn giữa thu nhập danh nghĩa và sức mua thực tế của người lao động. Chính vì vậy, cải cách thuế 2026 không chỉ là một sự điều chỉnh kỹ thuật đơn thuần mà là một nỗ lực nhằm tái thiết lập "khoảng an toàn" tài chính cho người dân. Định hướng chủ đạo của giai đoạn này là minh bạch hóa, đơn giản hóa và số hóa.

Việc chuyển đổi từ quản lý thuế khoán sang kê khai doanh thu thực tế dựa trên dữ liệu hóa đơn điện tử là minh chứng rõ nét nhất cho định hướng này. Theo các báo cáo khảo sát về quản trị xã hội, hệ thống thuế mới được thiết kế để tích hợp sâu rộng với các nền tảng kinh tế số, giảm thiểu sự can thiệp thủ công và hạn chế tối đa các kẽ hở gây thất thu. Điều này hoàn toàn phù hợp với các chuẩn mực quản lý hiện đại, tương tự như cách các quốc gia phát triển đã thực hiện nhằm bảo vệ tính công bằng trong nghĩa vụ thuế, đồng thời được tham chiếu từ các mô hình quản trị cộng đồng bền vững đã được UNESCO ICH ghi nhận về sự linh hoạt trong thích ứng với biến đổi xã hội.

Bên cạnh đó, việc nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế lên 500 triệu đồng/năm và điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh lên 15,5 triệu đồng/tháng cho người nộp thuế từ tháng 07/2026 là những bước đi quyết liệt. Những con số này không chỉ mang tính định lượng mà còn thể hiện tầm nhìn của Chính phủ trong việc hỗ trợ các hộ kinh doanh nhỏ và người lao động trước áp lực lạm phát chi phí đẩy. Hệ thống thuế 2026, vì thế, không còn là gánh nặng hành chính, mà trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực để doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh tự tin hơn trong việc mở rộng quy mô, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô trong giai đoạn mới.

2. Xóa bỏ hoàn toàn thuế khoán từ ngày 01/01/2026

Kể từ ngày 01/01/2026, hệ thống quản lý thuế tại Việt Nam ghi nhận một bước ngoặt mang tính lịch sử: xóa bỏ hoàn toàn cơ chế thuế khoán đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh. Đây là kết quả của quá trình chuyển đổi số toàn diện trong công tác quản lý tài chính, thay thế phương pháp ấn định thuế dựa trên ước tính chủ quan bằng cơ chế kê khai theo doanh thu thực tế dựa trên dữ liệu hóa đơn điện tử.

Theo phân tích từ Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, việc xóa bỏ thuế khoán không chỉ đơn thuần là thay đổi thủ tục hành chính, mà là giải pháp cốt lõi để loại bỏ tình trạng bất bình đẳng trong nghĩa vụ thuế giữa các cá nhân kinh doanh có cùng quy mô nhưng mức đóng góp khác nhau. Trước đây, thuế khoán thường dẫn đến sự thiếu minh bạch, khi mức thuế được ấn định dựa trên "cảm quan" của cơ quan thuế địa phương, gây khó khăn cho việc hoạch định tài chính của hộ kinh doanh.

Dưới tác động của Nghị định 68/2026/NĐ-CP, việc chuyển đổi sang kê khai thực tế được vận hành dựa trên ba trụ cột chính:

• Minh bạch hóa dòng tiền: Mọi giao dịch kinh doanh bắt buộc phải gắn liền với hóa đơn điện tử. Dữ liệu này được kết nối trực tiếp với hệ thống quản lý của Tổng cục Thuế, tạo ra cơ sở dữ liệu lớn (Big Data) để xác định doanh thu chính xác theo thời gian thực.
• Loại bỏ tính tùy tiện: Việc ấn định doanh thu dựa trên vị trí mặt bằng hay quy mô cửa hàng không còn giá trị. Thay vào đó, nghĩa vụ thuế sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào kết quả kinh doanh thực tế được ghi nhận trên hệ thống.
• Thúc đẩy văn hóa tuân thủ: Cơ chế mới khuyến khích hộ kinh doanh hình thành thói quen ghi chép sổ sách và sử dụng công nghệ. Điều này tương đồng với các mô hình quản trị hiện đại mà UNESCO ICH thường nhấn mạnh trong các báo cáo về phát triển bền vững và quản lý nguồn lực cộng đồng, nơi sự minh bạch là chìa khóa để bảo vệ quyền lợi người nộp thuế.

Ví dụ, một hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống tại Quận 1, TP.HCM, trước đây phải nộp một mức thuế khoán cố định hàng tháng bất kể doanh thu thực tế biến động ra sao. Kể từ năm 2026, hộ kinh doanh này sẽ tự kê khai doanh thu dựa trên tổng giá trị hóa đơn xuất ra. Nếu tháng đó doanh thu thấp do yếu tố thị trường, số thuế phải nộp sẽ giảm tương ứng, tạo ra sự linh hoạt và công bằng hơn trong nghĩa vụ ngân sách.

Việc chuyển đổi này đặt ra thách thức về năng lực số hóa cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ, nhưng đồng thời cũng là cơ hội để họ tiếp cận các dịch vụ tài chính, tín dụng ngân hàng nhờ vào lịch sử doanh thu minh bạch và có chứng thực từ cơ quan thuế.

3. Nâng ngưỡng miễn thuế lên 500 triệu đồng/năm cho hộ kinh doanh

Một trong những thay đổi mang tính đột phá nhất trong hệ thống chính sách thuế năm 2026 chính là việc nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh lên mức 500 triệu đồng/năm. Đây không chỉ là một con số điều chỉnh đơn thuần, mà là chiến lược hỗ trợ trực tiếp nhằm nuôi dưỡng nguồn thu và thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp trong bối cảnh nền kinh tế số đang chuyển dịch mạnh mẽ. Theo các nghiên cứu từ Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, việc nới lỏng ngưỡng doanh thu miễn thuế giúp giảm thiểu gánh nặng hành chính cho các hộ kinh doanh quy mô nhỏ, tạo "khoảng đệm" an toàn để họ tái đầu tư vào công nghệ và chất lượng dịch vụ.

Cụ thể, theo quy định mới, các hộ kinh doanh có doanh thu hàng năm từ hoạt động sản xuất, kinh doanh từ 500 triệu đồng trở xuống sẽ thuộc đối tượng miễn các sắc thuế liên quan. Cơ chế này được vận hành dựa trên nguyên tắc tự kê khai và quản lý qua dữ liệu hóa đơn điện tử. Điều này đồng nghĩa với việc, thay vì áp dụng phương pháp thuế khoán mang tính ước lượng như trước đây, cơ quan thuế sẽ theo dõi doanh thu thực tế thông qua các giao dịch số hóa.

Cơ chế áp dụng cụ thể:

• Dưới ngưỡng 500 triệu đồng/năm: Hộ kinh doanh thực hiện thông báo doanh thu định kỳ với cơ quan thuế nhưng không phải nộp các sắc thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng trên phần doanh thu này.
• Vượt ngưỡng 500 triệu đồng/năm: Khi doanh thu tích lũy trong năm tài chính vượt mốc 500 triệu đồng, nghĩa vụ thuế sẽ phát sinh từ quý mà hộ kinh doanh đạt ngưỡng này. Phần doanh thu vượt mức sẽ được tính thuế dựa trên biểu thuế suất quy định hiện hành đối với từng ngành nghề cụ thể.

Việc nâng ngưỡng miễn thuế lên 500 triệu đồng/năm phản ánh sự thay đổi trong tư duy quản lý thuế, chuyển từ kiểm soát chặt chẽ sang hỗ trợ và đồng hành. Đối với các hộ kinh doanh tại các đô thị lớn như Hà Nội hay TP.HCM, nơi chi phí vận hành ngày càng đắt đỏ, mức miễn thuế này tạo ra dư địa tài chính quan trọng. Điều này cũng tương đồng với các xu hướng quản trị kinh tế hiện đại, nơi mà việc bảo tồn các giá trị kinh tế cộng đồng nhỏ lẻ được xem là một phần của di sản phát triển bền vững, tương tự như cách UNESCO ICH chú trọng bảo tồn các giá trị thực tiễn trong đời sống xã hội. Nhờ đó, các cá nhân kinh doanh có thể tập trung tối ưu hóa quy trình bán hàng thay vì lo ngại về các thủ tục hành chính phức tạp khi mới bắt đầu gia nhập thị trường.

4. Điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh: 15,5 triệu đồng/tháng từ tháng 07/2026

Kể từ ngày 01/07/2026, Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) chính thức áp dụng khung giảm trừ gia cảnh mới theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15. Đây là bước điều chỉnh mang tính chiến lược, phản ánh sự thay đổi của chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và chi phí sinh hoạt thực tế tại các đô thị lớn trong giai đoạn 2023–2026. Mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế được nâng lên 15,5 triệu đồng/tháng (tương đương 186 triệu đồng/năm), trong khi mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc tăng lên 6,2 triệu đồng/tháng.

Sự thay đổi này được giới chuyên gia từ Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam đánh giá là một đòn bẩy quan trọng để cải thiện thu nhập khả dụng của người lao động. Trong bối cảnh áp lực lạm phát và chi phí giáo dục, y tế tăng cao, việc giữ nguyên mức giảm trừ cũ (11 triệu đồng) đã không còn phù hợp với thực tế đời sống. Việc nâng ngưỡng này giúp giảm gánh nặng thuế trực tiếp, đặc biệt đối với nhóm lao động làm công ăn lương tại các trung tâm kinh tế như Hà Nội hay TP.HCM.

Ví dụ minh họa cụ thể về tác động của chính sách mới:

Giả sử một cá nhân có thu nhập chịu thuế là 25 triệu đồng/tháng và có 01 người phụ thuộc được đăng ký hợp lệ:

• Trước tháng 07/2026: Tổng mức giảm trừ là 11 triệu (bản thân) + 4,4 triệu (người phụ thuộc) = 15,4 triệu đồng. Thu nhập tính thuế = 9,6 triệu đồng.
• Từ tháng 07/2026: Tổng mức giảm trừ là 15,5 triệu (bản thân) + 6,2 triệu (người phụ thuộc) = 21,7 triệu đồng. Thu nhập tính thuế chỉ còn 3,3 triệu đồng.

Kết quả của phép tính trên cho thấy số thuế TNCN phải nộp sẽ giảm đáng kể, giúp tăng thu nhập thực nhận cho người lao động. Đây không chỉ là biện pháp hỗ trợ tài chính đơn thuần mà còn là công cụ điều tiết vĩ mô, nhằm duy trì sức mua của thị trường nội địa. Bên cạnh đó, các tiêu chuẩn về an sinh xã hội và phúc lợi cộng đồng cũng được cơ quan chức năng tham chiếu từ các mô hình quản trị bền vững, tương tự như cách UNESCO ICH chú trọng đến việc bảo tồn và phát triển nguồn lực con người trong các chính sách phát triển bền vững dài hạn. Việc minh bạch hóa các khoản giảm trừ gia cảnh thông qua hệ thống quản lý thuế điện tử cũng giúp người nộp thuế dễ dàng thực hiện nghĩa vụ, đồng thời giảm thiểu sai sót trong quá trình quyết toán thuế hàng năm.

5. Gia hạn chính sách giảm thuế VAT 8% đến hết năm 2026

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang nỗ lực phục hồi sau giai đoạn biến động, chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng (VAT) từ 10% xuống 8% tiếp tục được Chính phủ quyết định gia hạn đến hết ngày 31/12/2026. Đây là một trong những công cụ tài khóa quan trọng nhất nhằm kích cầu tiêu dùng nội địa và giảm bớt gánh nặng chi phí đầu vào cho cộng đồng doanh nghiệp trong bối cảnh lạm phát vẫn còn tiềm ẩn rủi ro.

Theo các phân tích từ Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, việc duy trì mức thuế suất ưu đãi này đóng vai trò như một "bộ đệm" tài chính, giúp người tiêu dùng gia tăng sức mua đối với các mặt hàng thiết yếu. Đối với doanh nghiệp, việc giảm thuế VAT không chỉ đơn thuần là giảm số thuế phải nộp, mà còn trực tiếp cắt giảm chi phí sản xuất, từ đó tạo dư địa để các đơn vị giữ ổn định giá thành sản phẩm, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.

Cụ thể, chính sách áp dụng cho các nhóm hàng hóa, dịch vụ đang chịu thuế suất 10%, ngoại trừ một số lĩnh vực đặc thù như viễn thông, công nghệ thông tin, hoạt động tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm, kinh doanh bất động sản, kim loại và sản phẩm từ kim loại đúc sẵn, sản phẩm khai khoáng (không kể khai thác than), than cốc, dầu mỏ tinh chế và sản phẩm hóa chất. Việc phân loại rõ ràng các nhóm ngành được hưởng lợi giúp cơ quan thuế dễ dàng quản lý thông qua dữ liệu hóa đơn điện tử, đồng thời hạn chế tình trạng áp dụng sai quy định.

Xét trên khía cạnh thực tế, nếu một doanh nghiệp có doanh thu chịu thuế VAT 10% đạt mức 1 tỷ đồng mỗi tháng, việc giảm 2% thuế suất sẽ giúp doanh nghiệp tiết kiệm được 20 triệu đồng mỗi tháng. Khoản tiết kiệm này, dù nhỏ nhưng khi tích lũy trong suốt một năm tài chính, sẽ trở thành nguồn vốn lưu động quý giá để doanh nghiệp tái đầu tư vào công nghệ hoặc duy trì chuỗi cung ứng. Đây cũng là một phần trong cam kết thúc đẩy sự phát triển bền vững của các thực thể kinh tế, tương tự như cách các tổ chức quốc tế như UNESCO ICH luôn nhấn mạnh đến việc bảo tồn và hỗ trợ các giá trị kinh tế - văn hóa nền tảng trong các cộng đồng địa phương.

Để tận dụng tối đa chính sách này, các doanh nghiệp cần lưu ý việc xuất hóa đơn phải tách biệt rõ ràng các mặt hàng chịu thuế 8% và các mặt hàng chịu thuế 10% (nếu có). Việc kê khai sai lệch không chỉ dẫn đến rủi ro bị truy thu thuế mà còn gây khó khăn trong quá trình quyết toán thuế cuối năm 2026, thời điểm mà công tác quản lý thuế sẽ được thực hiện hoàn toàn trên nền tảng số hóa tập trung.

6. Giải pháp thích ứng số hóa cho doanh nghiệp và cá nhân kinh doanh

Trong bối cảnh hệ thống quản lý thuế chuyển dịch mạnh mẽ sang nền tảng dữ liệu số từ năm 2026, việc thích ứng không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc để duy trì sự tuân thủ. Việc xóa bỏ hoàn toàn thuế khoán đòi hỏi hộ kinh doanh phải chuyển đổi từ tư duy "nộp theo định mức" sang tư duy "quản trị dựa trên dữ liệu thực tế".

Xây dựng hệ sinh thái dữ liệu hóa đơn điện tử

Dựa trên các phân tích từ Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam về tác động của kinh tế số, các hộ kinh doanh cần ưu tiên áp dụng hệ thống phần mềm kế toán tích hợp trực tiếp với cổng thông tin điện tử của cơ quan thuế. Việc xuất hóa đơn điện tử cho mọi giao dịch, dù là nhỏ nhất, không chỉ giúp minh bạch doanh thu mà còn là căn cứ pháp lý vững chắc để tận dụng ngưỡng miễn thuế 500 triệu đồng/năm. Các doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh nên sử dụng các nền tảng SaaS (Software as a Service) có khả năng tự động hóa việc kê khai thuế theo quý, giúp giảm thiểu sai sót do con người gây ra.

Ứng dụng công nghệ trong quản trị tài chính

Thách thức lớn nhất đối với các cơ sở kinh doanh truyền thống là việc quản lý dòng tiền và chứng từ đầu vào. Các chuyên gia từ UNESCO ICH (trong các báo cáo về bảo tồn và phát triển bền vững các ngành nghề thủ công) cũng nhấn mạnh vai trò của việc số hóa quy trình vận hành để bảo vệ các giá trị kinh tế nhỏ lẻ trước làn sóng chuyển đổi số. Cụ thể:

• Số hóa chứng từ đầu vào: Sử dụng các giải pháp OCR (nhận diện ký tự quang học) để quét và lưu trữ hóa đơn đầu vào, đảm bảo tính hợp lệ khi quyết toán thuế.
• Quản trị theo thời gian thực: Sử dụng dashboard tài chính để theo dõi lũy kế doanh thu. Khi chạm ngưỡng 400 triệu đồng, hệ thống cần đưa ra cảnh báo để chủ kinh doanh chủ động kế hoạch tài chính cho phần doanh thu vượt mức 500 triệu đồng phải đóng thuế.
• Đào tạo nhân sự: Đầu tư vào kỹ năng số cho nhân viên để vận hành các công cụ như e-Invoice, e-Tax Mobile, giúp việc thực hiện nghĩa vụ thuế diễn ra tức thời, tránh tình trạng nộp chậm dẫn đến các khoản phạt hành chính không đáng có.

Việc chủ động thích ứng với hạ tầng số không chỉ giúp hộ kinh doanh tuân thủ đúng quy định của Nghị định 68/2026/NĐ-CP mà còn mở ra cơ hội tiếp cận các nguồn tín dụng ưu đãi từ ngân hàng, nhờ vào lịch sử tín dụng minh bạch được xây dựng từ dữ liệu thuế chuẩn xác.